Ts'o'ok ka'ap'éel ja'ab "ojéelta'ak ku páajtal u ch'a'abal gasolina" tu baantail San Primitivo

Gustavo Castillo García
Oochel Notimex
K'iintsil

Tlahuelilpan, Hidalgo
Lunes 21 ti' enero, 2019

Ts’o’ok u máan kex ka’ap’éel ja’abo’ob úuchik u yojéelta’al tumen u kajnáalilo’ob Tlahuelilpane’, yaan jump’éel tu’ux ku páajtal u ch’a’abal gasolina tu kilómetroil 226 ti’ u ductoil Tuxpan-Tula, tu baantail San Primitivo. “Jump’éel litroil gasolinae’ a tres pesos u ma’anal, ba’ale’ ts’o’ok kex jump’éel wi’inal k’a’alak u beel le ductoo’. Kantúul ti’ le huachicoleros jo’olbesik tomae’ ts’o’ok u kíinsa’alo’ob: mu’uch’ob ti’ u cementeroil u kaajil Tezontepec ka’aj kíinsa’abo’ob”, beey úuchik u ya’alik juntúul kajnáal.

“Jo’oljeake’ (viernes) tuláakal ba’al múuch’ij: mina’an gasolina tu kaajil Tlahuelilpan, xíik le ductoo’ yéetel ti’ Facee’ k’a’ayta’ab táan u wéekel le gasolinao’. Ka káaje’ chéen u chan ch’aajil, ba’ale’ jujump’íitil úuchik u ya’abtal, le beetik ya’abach máak taalij. Yanchajo’on kex 3 mil máako’on máak k k’áat gasolina. Mix máak tuukulnaji”.

Yanchaj uláak’ máako’obe’ tu pixajo’ob u pool yéetel u ni’ob le bix úuchik u páajtale’. Yaan xane’ ma’ tu aguantartajo’ob u bookil… jach yaan u book, ba’ale’ ya’abe’ tu béeykunsajo’obe’ ts’o’okole’ taak u paalilo’ob ku biinsko’ob yéetel u garrafaso’ob, yaan kajnáalo’ob tsikbaltik te’e kaaja’, tu’ux jóop u k’áak’il p’el máanik las 7 áak’ab ti’ u k’iinil viernese’, tu kíinsaj 76 máak -tak sábadoe’ beey úuchik u je’ets’el- yéetel uláak’o’obe’ úuch loob ti’ob (67 máako’ob) tumen chu’uj u ya’abi u wíinkilalo’ob.

Ts’o’okole’, ma’ tu chakuj mix 12 horas úuchuke’, ba’ale’ u tsol k’aaba’il máaxo’ob sa’ato’ob úuchik u jóop’ol k’áak’e’ ts’o’ok u náakal tak 70, tsoolile’ jóok’sa’ab yéetel le ba’ax a’alab tumen láak’tsilo’ob máaxo’ob yano’ob te’elo’, ts’o’okole’ máansa’ab ti’ jump’éel base de datos tumen u aj meyajilo’ob Procuraduría General de Justicia de Hidalgo yéetel tumen ayuntamiento de Tlahuelilpan.

Tu’ux jóop k’áak’e’ ti’ yaan tu baantail San Primitivo, yéetel jump’éelili’ bej ku k’a’abéetkunsa’al ti’al u jóoyabta’al alfalfa yéetel ti’al xan u pi’ixil ducto, ti’al u yokolta’al gasolina.