Ma' no'ojan yanik a'alamaj t'aano'obi', le beetik ku ti'alinta'al máasewáal chíikulal tumen nojoch mola'ayob

Mango, Nestlé, Zara yéetel Cervecería Cuauhtémoc-Moctezuma ku ch'a'ak ti'al u meyaj ti'ob

Emir Olivares Alonso
Oochelo'ob mas-mexico.com.mx / shop.mango.com
Martes 19 de febrero, 2019

Mola’ayo’ob chuyik yéetel beetik nook’o’ob wa janabe’enba’alo’obe’ ku ti’alintiko’ob yéetel ku ch’a’ako’ob, kex ma’ unaji’, u yoochel chuuyo’ob úuch káajak u beeta’al tumen u máasewáal kaajilo’ob México, ts’o’okole’ ku tokiko’ob ti’ob le ba’ax jets’a’an u ti’alo’ob beey patrimonio cultural inmaterial, beey úuchik u ya’alal tumen Comisión Nacional de los Derechos Humanos (CNDH).

CNDHe’ tu jets’aj u recomendaciónil 35 tu’ux ku ya’alale’, le mola’ayobo’ ku jach koniko’ob -kex ma’ ts’a’aban u páajtalil ti’ob, mix tu ya’alajo’ob ti’ le kaaj ba’ax ken u k’a’abéetkunso’obe’- u yoochel, u chuuyilo’ob, u boonilo’ob yéetel u woojil tuláakal ba’ax suuk u yantal te’e máasewáal kaajo’ob, ba’ax u k’áat u ya’alej yéetel u noj tuukulil, tumen yéetelo’obe’ ku jach náajaltiko’ob taak’in.

“U to’okol ba’ax k’aaba’inta’an beey patrimonio cultural inmaterial ikil u seten beeta’al u ya’abil nu’ukulo’ob wa nook’o’ob kex ma’ ojéelta’an ba’ax u k’áat u ya’alej, beyka’aj u tojol wa bix yanik u tuukulile’, leti’ ku taal u ts’áa’ u x ma’ kananil máasewáal kaajo’ob, tumen ma’ meyajnaja’an tu beel políticas públicas tumen u jala’achil u noj lu’umil México, ti’al ka páatak u péektsilta’al yéetel u kaláanta’al u patrimonio culturalil máasewáal kaajo’ob, beey úuchik u ya’alal tumen Cimusión.”

Te’e xaak’al ts’íibo’, j ts’a’ab u k’aaba’ kamp’éel noj mola’ayo’ob ku ch’a’ako’ob máasewáal oochelo’ob tumen u diseñadoresil moda, je’el bix Mango, Nestlé, Zara yéetel Cervecería Cuauhtémoc-Moctezuma, ichil uláak’o’ob, tumen ku k’a’abéetkunsiko’ob ba’al u ti’al máasewáal kaajo’ob.

Juntúul u j meyajil k’ab ti’ u kaajil Tenango de Doria, Hidalgo, tu takaj u pool Nestlé yéetel Mango, tumen jóok’sa’ab u yoochel ti’al konbil ti’ jejeláas chíikulal noj ba’al ti’al u miatsilo’ob, ba’ale’ leti’obe’ ma’ tu na’atajo’ob tu beel u k’a’ananil ti’al kaajo’ob.

Tu winalil julio ti’ u ja’abil 2018, u x meyajil k’abo’ob ti’ u kaajil Aguacatenango, Chiapase’, tu ts’áajo’ob jump’éel tak poolil yóok’ol Zara tumen tu jóok’sajo’ob u yoochel chuuy suuk u beetiko’ob, ts’o’okole’ leti’obe’ tu konajo’ob yéetel máano’ob yóok’ol ti’ u páajtalilo’ob yéetel ti’ patrimonio cultural, ba’ale’ beyxan ti’ koonol ku páajtal u beeta’al tumen máaxo’ob beetik.

Tu winalil junio ti’ u ja’abil 2015, j ts’a’ab k’ajóoltbil ti’ jejeláas kúuchilo’ob k’a’aytik péektsilo’obe’, x diseñadora francesail Isabel Marant tu ts’áaj ichil u múuch’il nook’ primavera-verano ti’ le ja’abo’, j ch’a’ab u jejeláasil chíikulal ti’ u chuuyilo’ob beeta’an tumn mixeil ko’olelo’ob ti’ Santa María Tlahuitoltepec, Oaxaca.

CNDHe’ tu ya’alaj le ba’ax ts’o’ok u yúuchuka’, ku ye’esiko’ob ma’ no’o’ojan jeets’el u a’almaj t’aanilo’ob yóok’olalo’ob, tumen ma’atech u kaláanta’al máasewáal miatsil yaan tu lu’umil México.