Juntúul máak anchaj ti' talamilo'ob, chéen ba'ale' tu k'exaj ya'ab ba'alo'ob tu ja'abil, beey tu ya'alaj u jo'olpóopil Pinacoteca Ambrosiana

Europae' ku k'iimbesik 500 ja'ab kíimik

Alejandra Ortiz Castañares
K'iintsil

Milán, Italia
Viernes 3 ti’ mayo, 2019

U ya’abil e’esajilo’ob beeta’an tu k’aaba’ Leonardo da Vinci tu noj kaajil Italia yéetel Europa tuláakal u ja’abil 2019 tu yo’ok’sal u jo’o centenario kíimik, leti’e’ kíim jump’éel k’iin je’ex bejla’e’ (kíim tu noj kaajil Amboise (Valle del Loira, Francia), ku k’a’ajsa’al yéetel ki’imak óolal. U chíimpolalil tu yo’ok’sal le aj its’at te k’iino’oba’ ku sutik juntúul máak mixbik’in u tu’ubsa’al.

Da Vinci kuxlaj tu noj kaajil Milán waxaklajun ja’ab ku meyaj ti’ Ludovico el Moro (1482-1499). Jump’éel tsikbal tu beetaj monseñor Alberto Rocca ti’ La Jornada, leti’e’ u jo’olpóopil Pinacoteca Ambrosiana lela’ ku kaláantik jump’éel u meyaj ku k’aaba’tik El músico, ku k’a’ajsik bix “jejeláas kúuchil ti’ Miláne’ yaan ba’ax uti’al k’a’ajsbili’ je’el bix: najil k’uj Santa María delle Grazie (Última cena), Castillo Sforzesco (sala delle Asse), la viña, la Biblioteca Trivulziana (Libreta de apuntes)”.

“El Códice Atlántico líik’sa’an te’ kúuchilo’ chéen jump’éel ti’ noj meyajo’ob beeta’an tumen Leonardo te’ yóok’ol kaaba’”. Yaan ti’ maanal 1119 wáalal ku taal ti’ jejeláas u ts’íib tu beetaj tu táankelem paalil tak tu ch’ija’anil.

• Ba’ax ku taal ichil Códice Atlántico

• Yaan ts’íibo’ob jach k’a’abéet uti’al u xak’alta’al wa u tukulta’al bix ka’ach u tuukul Leonardo. U ya’abile’ yaan ba’al u yil tu yo’ok’sal mecánica yéetel bix u meyaj: hidráulica, u yich máak yéetel xik’nal. Yaan xan ju’uno’obe’ ku t’aano’ob tu yo’ok’sal u kuxtal sáamsamal, je’el bix jump’éel u tsol ts’íibil ba’ax tu manaj yéetel u tsol ts’íibil u áanalte’ob. Beeyxan yaan ti’ ya’abach woojo’ob: yaane’ u ts’o’oksmaj tu beel, uláak’o’obe’ chéen u jóom káajsmajo’ob, wa mejen woojo’ob chéen ba’ale’ jach jats’utso’ob je’el bix juntúul buzo wa juntúul máak ku yéemel ti’ paracaídas. Leonardoe’ juntúul máak ma’atech u ch’éenel u ts’íib je’el tu’ux ka’aj xi’ike’ u yéet máan u pikju’un.

• Bix úuchik u k’uchul Códice Atlántico tak te’ej Biblioteca Ambrosianao’

• Ka’aj ts’o’ok u kíimil Francesco Melzi, ti’ máax tu p’ataj u ts’íibo’ob yéetel u woojo’ob Leonardo láaj sa’atij. Aj pat tuunich Pompeo Leoni tu much’aj u ya’abil u meyaj, ka’aj tu beetaj ka’ap’éel jaats: jump’éele’ tu’ux yaan tuláakal u woojil u xéexet’al wíinkilal yéetel uláak’ jump’éele’ le meyaj u k’aaba’ Códice Atlántico. Le ka’a jaatso’ si’ib ti’ Felipe IV chéen ba’ale’ ma’ tu ch’a’aji’. Ka’aj anchaj u suta’al tu noj kaajil Milán, tu’ux mana’ab tumen conde Galeazzo Arconati lela’ tu síij tu ja’abil 1637 ti’ Biblioteca Ambrosiana, táan ka’ach u ts’a’abal ya’ab taak’in ti’ tumen u ajawil Inglaterra chéen ba’ale’ ma’ tu yóotaji’.

Pinacoteca Ambrosianae’ tuláakal le ja’aba’ yaan u ye’esik 46 u p’éelal meyajo’ob, jatsa’an ti’ kamp’éel e’esajil. le ka’ap’éel e’esajilo’ yaan u xu’ulul tu k’iinil 16 ti junio, lela’ meyajo’ob tu yo’ok’sal Códice Atlántico tu’ux ku ye’esik jejeláas ba’alo’ob ku t’aan tu yo’ok’sal ingeniería civil.

Biblioteca Ambrosiana, jump’éel u asab úuchbenil ti’ Europa, ch’a’achi’ita’an tumen Galileo Galilei yéetel u k’aaba’ l’eroica et immortal libreria, beeta’an tumen u arzobispoil Milán Federico Borromeo tu ja’abil 1609. Le kúuchila’ ku kaláantik u meyaj aj its’ato’ob je’el bix Botticelli, Caravaggio, Tiziano yéetel u meyaj Rafael ku k’aabatik Cartón (ma’ úuch utskíinta’aki’) tu beetaj uti’al u najil xook Atenas Stanza della Segnatura tu noj kaajil Vaticano.