Síiniko'obe' ku p'atiko'ob ichil u ta'obe' u yutsil nitrógeno tséentik xíiwo'ob

Europa Press
Oochel Sritam Kumar Sethy
K'iintsil

Miércoles 3 ti' julio, 2019
Madrid, España

Síiniko’obe’ ku p’atik u ta’ob tu ts’u’ xíiwo’ob, ts’o’okole’ ichil ichile’ ku yantal nitrógeno, le beetik ts’o’ok u k’éexel bix yanik ti’ xíiw u estructura ultra-absorbenteil. Le je’ela’, u k’áat u ya’ale’, u ki’il ba’al ku yantal ti’ síiniko’obe’ jach toj u bin tu’ux ku yantal hiperabsorción. U na’atal ba’ax táan u yúuchule’ je’el u páajtal u ye’esik k’a’anan ba’alo’ob yaan u yil yéetel u jejeláas ba’al ku yúuchul yéetel janabe’enba’alob.

U tajan ya’abil ja’abo’ob meyaj beeta’an tumen síiniko’ob ti’ xíiwo’obe’, ts’o’ok u beetiko’ob u k’éexel bix yanik u ch’i’ibalil, beey je’ets’ik ti’ jump’éel xak’al xook beta’an tumen Guillaume Chomicki, ti’ Universidad de Oxford.

Chomicki, leti’ máax jo’olbesik xak’al xooke’, ku ya’alik: “U séebanil u ts’u’uts’al nitrógeno tumen xíiwo’obe’ jump’éel ba’al k’a’anan ti’ beyka’aj u nuuktal jump’éel xíiw. U ya’abilo’ob xíiwo’ob, tak le kp’akiko’obe’, ku ts’u’uts’iko’ob nitrógeno yaan lu’um, le beetike’, ma’ tu jach tojil tu’ux ku yantal nitrógeno ku yantalo’obi’. Ichil u yáalkabil millonesil ja’abo’obe’, síiniko’obe’ ku p’atiko’ob tu ts’u’ xíiwo’obe’ u ta’ob, tu’ux yaan ya’ab nitrógeno”.

"Meyaj táan u beeta’ale’, táan u kaxtik u yojéeltik bix yanik base genética ti’ bix lik’a’an xíiwo’ob k’ajóoltano’ob beey ultra-absorbentes ila’abo’ob ti’ le xak’al xooka’, tumen tu ts’ooke’ je’el u páajtal u máansa’al ti’ kpaak’alo’ob, yéetel túun xane’, u ya’abtal beyka’aj nitrógeno ku ts’u’uts’iko’ob.

Jump’éel paak’alil ku beeta’al tumen síinik tu’ux ku kaxtiko’ob xan ba’al u jaanto’ob, ba’ale’ beyxan ti’ xan ku kajtalo’obi’: ti’ xíiwo’ob ku kaxtiko’ob mejen joolo’ob beeta’an ti’al u k’u’italo’obi’. U múul yantalo’obi’, ka’a’an uti’al tu ka’a jaatsil tumen: ts’o’ok u p’áatal síiniko’obe’ ma’atech u páajtal u beetik u k’u’ob je’el bix suuk u beeta’al tumen u ya’abil síinik ku yantal ti’ che’ob tu’ux ooxol, ts’o’okole’ xíiwo’ob epífita’obe’, leti’e’ ku nuuktalo’ob yóok’kabil che’e’, ku páajtal u tséentikuba’ob tu yóok’lal síinik.

Ti’al u yila’al wa jach jaaj xíiwo’ob tséenta’an yéetel síiniko’ob ts’o’ok u k’éexelo’obe’, Chomickie’ tu t’u’ulpachtaj ba’ax le ku p’a’atal tumen síiniko’ob ichil u xíiwilo’ob u petenil Fiji, tu’ux sñiiniko’obe’ ma’atech u ye’esiko’ob wa ku bin u pak’iko’ob ba’al. Xak’al xooke’ ku ye’esik u wóowolaj hiperabsortivas óoli’ je’ex le ts’o’ok u k’e’exel ti’ xíiwo’ob multa’an tumen síinik.