Máasewal brasilenoilo'obe' ma'atáan u éejentiko'ob a'almajt'aan "ku kíinsik máak" je'ets' tumen Bolsonaro

AFP
Oochelo'ob Sergio Lima yéetel AFP
K'iintsil

Brasilia, Brasil
Miércoles 14 ti' agosto, 2019

Tu k’iinil jo’oljeak martese’, kóoj ya’abach ko’olelo’ob tu noj kaajil Brasilia ti’al u líik’sik u t’aano’ob yóok’lal ba’ax tu k’aaba’into’ob beey "políticas genocidas" je’ets’ tumen u jala’achil Jair Bolsonaro, tu’ux ku ya’alal bix unaj u je’ets’el u xuulil k’áax yéetel tu’ux ku tukulta’al u ch’a’abal k’áax kaláanta’an ti’al u meyajta’al minería.

Tu kúuchil Explanada de los Ministerios, káaj u yila’al lik’ul fin de semanae’ ko’olelo’ob u machmajo’ob k’u’uk’melo’ob yéetel u ts’oono’ob, beyxan u paaxo’ob, ti’al u k’uchulo’ob tak Congreso yéetel u kúuchil Planalto, beey je’ets’ik tumen AFP.

Líik’saj t’aan beeta’ab tumen ko’olelo’obe’ chikpaj xan yóok’lal jump’éel nojoch ju’un tu’ux ts’íibta’an: "Resistir para existir".

Yéetel jump’éel kiis buuts’ ts’a’abal jump’éel nu’ukul ti’al u k’a’amkunsa’al t’aane’, káaj xíimbalil. Te’elo’, ku ya’alal ma’ táan u éejenta’al ba’ax je’ets’ tumen Bolsonaro, mix xan le ba’axo’ob ts’o’ok u beetik lik’ul káajak u beetik u jala’achil tu winalil enero. “Máasewal kaajo’obe’ ts’o’ok u ye’esiko’ob ma’ ki’imak u yóolo’ob yéeteli’. Ma’atáan k-éejentik a’alamaj t’aan ku kíinsik máak jets’a’an tumen jala’ach, yaan kbeetik tuláakal ba’al ti’al ma’ u yantal u wéekel uláak’ u k’i’ik’elil kkaajo’ob”, beey k’a’ayta’ab te’e k’iis buuts’o’.

“Bolsonaroe’ u k’áat ka xu’uluk kk’áaxo’ob, kmiatsil. To’one’ kk’áat kjatsikbáaj. Ti’ kk’áaxe’ ya’ab jts’ono’ob yéetel máako’ob kaxtik oro ts’o’ok u yokolo’obi’”, beey tu ya’alaj ti’ AFP Potira Guajajara, juntúul xoknáal 22 u ja’abil, ti’ siijil tu kaajil Lagoa Quieta, tu noj lu’umil Maranhao.

Xoknáale’ tu ya’alaj, “u ch’a’ach’akal che’ ma’ tu xu’ulul” lik’ul k’uchik u beet u jala’achil ultraderechista máak.

Guajajara tu takaj u pool Bolsonaro, máax tu ts’aatáantaj ka je’ebek k’áax kaláanta’al ti’al u yúuchul paak’al yéetel ti’al u meyajta’al minería, beyxan ka u jatsubáaj máasewal kaajo’ob”.

Bolsonaroe’ tu ya’alaj ya’abach juntéenak ba’ax ken u beet ti’al u je’ets’el u xuulil u k’áaxilo’ob máasewal máako’ob, tumen leti’obe’ láayli’ kuxa’ano’ob “beey u ba’alche’ilo’ob jump’éel zoológico".

Le p’is k’iinil máaniko’, ichil jump’éel transmisión suuk u beetik ti’ Facebooke’, tu ye’esubáaj yéetel óoxtúul aj-jo’olbesaj máasewalo’ob ti’ Raposa Serra do Sol -jump’éel nuxi’ k’áax kaláanta’an ti’ yaan tu xamanil le noj lu’umo’- máaxo’ob tu ya’alajo’obe’ je’el u yóotiko’ob yantal je’el bix yanik uláak’ u kaajil Brasil.

Ichil ba’ax jeets’el ti’ xaak’alo’obe’, ojéela’an yaan kex 800 mil u túul máasewal jatsa’ano’ob ichil 205 u p’éel miatsilo’ob, yéetel ti’ kaja’ano’ob Brasil, jump’éel noj lu’um tu’ux yaan kex 210 millonesil kajnáalo’ob.

Xíimbal ti’al u líiksa’al t’aan tu kaajil Brasilia beeta’ab yéetel “u taak’inil máaxo’ob táakpajo’obi’, yéetel xan u yáantaj múuch’kabilo’ob”, beey a’alab tumen Articulación de Pueblos Indígenas de Brasil (APIB).