Tu lu'umil Japóne' lu k'a'abéetkunsa'al robot-ajk'iin ti'al u péektsila'al budismo

AFP
Oochel Kyodo
K'iintsil

Kioto, Japón
Lunes 19 ti' agosto, 2019

Ti’ jump’éel najil k’uj budista japonésil yaan 400 ja’abo’ob u yúuchbenile’, u ko’olebil ok’ol puksi’ik’al -compasión-, Kannon, ts’a’ab u wíinkilal juntúul androide ti’al u k’amik oksaj óol máako’ob yéetel aj xíinximbalo’ob, ba’ale’ le je’ela’ táan u beeta’ala’ ma’atáan u kaxtik ka p’éelilchajak máak ichil u tuukulil le religión je’elo’.

Androide Mindare’, tu tojoltaj u beeta’al kex jump’éel millónil dólares, ts’o’okole’ ku babal a’alik u sutra’ob budistail yéetel ku ya’alik yéetel metálica t’aane’, ba’ax u jela’anil u yantal tu yóol máak ts’íibóolal, k’uuxil yéetel ka’anal óol.

Jkuxa’an k’iino’obe’ láayli’ ti’ ku yantalo’ob tu najil k’uj Kodaiji ti’ u yúuchben noj kaaj japonesail, Kioto, ts’o’okole’ leti’obe’ ma’alo’ob u yiliko’ob u yantal le túumben j-áantajila’, kex tumen beeta’an yéetel cables beyxan silicona.

Je’el u bin u k’expajale’

U ti’alo’obe’, túumben máquinae’ no’ojankúusna’al ti’al u péektsiltik budismo yéetel je’el u bin u k’expajal wa tumen ku bin u xíimbal xan tecnología, ts’o’okole’ je’el bix u bin u k’a’abéetkunsa’ale’ beyxan u bin u ma’alo’obkúusna’al.

“Budismoe’ ma’atech u oksaj óoltik k’uj; ku kaxtik ka xíimbalta’ak u bejil Buda, ts’o’okole’ ba’ax yaan ti’ wa ti’ chikbesa’an yéetel jump’éel máquina, junxéet’ xla’ laata wa junkúul che’”, beey tu ya’alaj juntúul ichilo’obi’, Tensho Goto.

Ka’anal je’el bix juntúul máak, tu baakel u poole’ yaan jump’éel u joolil ti’al u yila’al bix yanik u cablesil, ts’a’aban xan jump’éel chan cámara tu xts’íik ich, yéetel u táan u yich, u k’ab yéetel u keléembale’ beeta’an yéetel silicona ti’al u chikbesa’al óoli’ je’el bix u yoot’el wíinik.

Ti’ jump’éel u pak’ile’, ts’a’aban u sutt’aanil ich inglés yéetel chino ti’ ba’ax le ku ya’aliko’, tu tséel u yoochel yóok’ol kaab yéetel máako’ob.

Ba’ax táan u beeta’ale’ jóok’ ichil jump’éel múul meyaj te’e najil k’uja’, tu’ux ya’ab u k’ajla’ayil yaan yéetel Hiroshi Ishiguro, ti’ Universidad de Osaka, juntúul máak jach k’ajóolta’an tumen u jach kanmaj robótica, le beetike’ páatchaj u káajal u meyaj androide te’e ja’aba’.

“Míin jump’éel ba’al talam ti’al máaxo’ob úuchben ktuukul, je’el bix tene’, ba’ale’ kin páa’tik ka páatak u ka’ansal ya’abach uts ba’alo’ob tumen le robota’, beey tu ya’alaj religioso Goto, tumen beey u tuukul yóok’lal paalal táan u bin u líik’il.

Jejeláas ba’al ku yúuchul tu táan máquina

Universidad de Osakae’ tu k’áatchibtaj oksaj óol máako’ob: yaane’ tu ya’alaj “u yu’ubal u k’íinalil wa ba’axe’ ma’atech u yúuchul tu táan jump’éel máquina”; uláak’o’obe’, tu ya’alaj “ma’ jach ma’alo’ob u yu’ubiko’ob bix u péek juntúul robot”.

Yaan xan uláak’ oksaj óol máako’obe’ tu líik’saj u t’aano’ob tumen tu ya’alajo’obe’ u najil k’uj Kodaiji táan u k’askúuntik kili’ich ba’al.

“Occidentalo’obe’ leti’e’ máaxo’ob asab k’uuxinajo’ob yéetel robot”, beey tu ya’alaj Tensho Goto, máax a’alike’ u ya’abil japonesilo’obe’ ma’alo’ob úuchik u k’amik.