Noolo'obe' u xka'amáalil yuumo'ob

Jairo Magaña
Oochel Rodrigo Díaz Guzmán
K'iintsil

Kaanpech
Miércoles 28 ti' agosto, 2019

Chíimpolta’an yóok’lal u jejeláas meyajil periodismo yéetel tumen jach ts’o’ok u máan ya’abach ja’ab táan u meyaj ti’ jejeláas kúuchilo’ob k’a’aytsik péektsilo’ob tu lu’umil Kaanpeche’, Alejandra Arredondoe’ juntúul xreportera xa’ak’besik meyaj yéetel u súutukil u kaláantik u wáabilo’ob, tumen yaan k’iine’ ku yantal u biinsiko’ob ti’ k’a’aytsjil tsikbalo’ob, k’áatchi’ tsikbal, ichil uláak’ tu’uxo’ob.

U wáabilo’obe’ ts’o’ok u kaniko’ob ba’ax unaj u beetiko’ob ti’al u yojéeltiko’ob wa ba’ax, tumen ku t’u’ulpachtiko’ob u chiich ka’alikil u meyaj u na’. “Kexi’ ka k’uchuk u k’iinil in wilik u meyajtiko’ob ba’ax kin beetik, yóok’lal bix ja’tsil u yúuchul le meyaja’, tumen noj ba’al u biinsa’al ti’ máak túumben ba’al ojéela’ani’”, tu ya’alaj xreportera.

Ts’o’ok maanal 30 ja’abo’ob meyajnaj je’el bix reportera ba’ale’ ka’alikile’ táan xan u beetik u na’, yéetel walkil jo’op’éel ja’abo’ob paachile’ yanchaj u wáabil. Kex beyo’, leti’e’ chíimpolta’an beey juntúul xnoj meyaj ts’o’ok u máan k’iin jo’op’ok u meyaj Kaanpech. “Ka’aj k’uchen te’e noj lu’uma’, káaj in meyaj xma’ je’elil, jejeláas tu’ux meyajnajen, le beetik in waal yéetel uláak’ in paalalo’obe’ tu kanajo’ob xan u meyajto’ob”, tu tsikbaltaj.

Leti’e’ ku ya’alike’ juntúul chiich “chida yéetel rockera”, ba’ale’ u ts’aamaj u yóol xan ti’ bix u ka’ansik u yu’ub t’aan u wáabilo’ob, tumen ku yantal u meyaj kex ti’ yano’obi’, ts’o’okole’ ku tukultike’ yaan u ch’éenel u meyaj le ken u chuk 70 u ja’abil wa le ken u yu’ub mina’an u muuk’ u yook ti’al u xíimbal sánasamal.

Walkila’ 63 u ja’abil, Ale Arredondoe’ k’ajóolta’an beey “La Manita”, u wáabilo’obe’ icho’ob, ts’o’okole’ ts’o’ok u suuktal u yilo’ob bix u péek u chiich yéetel uláak’ u yéet meyajo’ob sáansamal.

“Mix juntéen in yáax tukult jump’éel ba’al beya’, tak ma’ seen úuchake’ ta wa’alajten ka a beetten jump’éel k’áatchi’ tsikbal, ba’ale’ tene’ mix juntéen tin wilaj ba’ax súutukil ka káaj u yantal tin tséel in wáabilo’ob ka’alikil táan in k’áatchibta’al tamene’ex, ma’ in wijel bix úuchik u suuktal in wil paalal yéetel u báaxalo’ob ti’ jump’éel u kúuchil Congreso wa je’el tu’uxak ka túuxta’aken, ba’ale’ uts tin wich”, tu ya’alaj.