Ajxak'al xooko'obe' tu ts'áajo'ob k'ajóoltbil túumben tuukul yóok'lal u ba'aba'alil Lago Ness

AFP
Boonil ca.me.leon
K'iintsil

Viernes 6 ti' septiembre, 2019

Ba’ax ba’alche’il u ba’aba’alil Lago Ness, juntúul tiburón. Wáaj juntúul nojoch lu’. Wáaj juntuul esturión. Ma’, juntúul nojoch anguila. Míin leti’ le ba’ax ku jach náats’al ti’o’, beey úuchik u chikpajal ti’ jump’éel chowak xaak’alil jbeeta’ab yéetel jts’a’ab k’ajóoltbil jueves máaniko’ tu lu’umil Escocia.

U ajxak’al xookil genética Neil Gemmel, ti’ u noj najil xook Otago, tu noj neozelandesail kaaj Dunedine’, tu jach xak’altaj yéetel tu nu’unup’aj u ADNil 250 u p’éel u muestrasil ja’ jch’a’ab ti’ u áak’alil lago Ness.

Ba’ax chikpaje’ tu beetaj u tselik u tuukulil ba’alche’e ti’ yanchaj jurásica k’iinilo’ob.

“Ba’aba’ale’”, pata’an u k’aaba’ beey “Nessiee’”, táan u yáalkab siglo VI ka yáax ila’ab, ts’o’okole’ ojéelta’ab ma’ juntúul plesiosaurio, ba’alche’ kuxa’an ich ja’. Beey túuno’, xak’al xook beeta’abe’ ku ts’áak u páajtalil u tse’elel uláak’ tuukulo’ob yóok’lal nojoch kayo’ob, je’el bix siluro, esturión wa tak juntúul u tiburonil Groelandia.

“Chan nonoj u ADNil anguila kaxta’ab” ichil u ja’il Lago Ness, beey tu tsolaj Gemmel.

Le je’el túuno’, u k’áat wáaj u ya’al ichil u síisil u ja’il aak’ale’ kaja’an nukuch ba’alo’obi’.
“Ba’ax tkaxtaje’ ma’atech u jets’ik beyka’aj u nojochil ba’ale’ u k’a’ananile’ leti’e’ u páajtal ktselik u tuukulil te’e ich Lago Nesse’ yaan nukuch anguilas”, tu ya’alaj.
“K’a’anan u yantal uláak’ xak’al xooko’ob ti’al ka páatak u je’ets’el wa u tse’elel le tuukula’, ba’ale’ ba’ax táan u tukulta’al yóok’lal nukuch anguilae’ jump’éel ba’al unaj u papaxk’a’abtal”, beey tu ya’alaj ajxak’al xook, máax tu ya’alaje’ le ba’ax táant u ya’alale’ ts’o’okili’ u yáax tsikbalta’al tu ja’abil 1933.