U jala'achil u lu'umil Franciae' ma' tu p'atik paachil u páajtalil u jets'ik estado de excepción

Táan u yila'al tuláakal ba'ax je'el u páajtal u beeta'al

Dpa, Ap, Afp y Sputnik
OOchel AFP
K'iintsil

París, Francia
Martes 4 ti' diciembre, 2018

Tu yóok’olal táan u seen yantal líik’saj t’aan beeta’an tumen máaxo’ob k’aaba’inta’an beey “chalecos amarillos”, tu k’iinil domiengoe’ u jala’achil u lu’umil Franciae’ ma’ tu p’ataj paachil u tuukul ti’al u jets’ik beey estado de excepción wa de emergencia, úuchik u xíimbalta’al Arco del Triunfo, tumen u jala’achil le lu’umo’ Emmanuel Macron, tu’ux tu much’ajubáaj yéetel u nojochilo’ob meyajtik ba’al yóok’olal kananil yéetel tu jach jets’aje’ máaxo’ob beetik loobilaje’ yaan u bo’otiko’ob ba’ax ku beetiko’ob.

“K’a’anan u yila’al tuláakal le jejeláas ba’alo’ob je’el u páajtal u beeta’al”, beey úuchik u ya’alik u k’a’aytajil jala’ach, Benjamin Griveaux, ti’ jump’éel k’áat chi’ tsikbal tu beetaj yéetel u kúuchil radio Europe 1. Ma’ táan u páajtal u yantal x wo’okinil ba’al lalaj fin de semanas, tu ya’alaj. Tu k’iinil sábadoe’, ka’alikil táan u beeta’al líik’sajil t’aan tumen chalecos amarillose’, yanchaj x wo’okinil ba’al.

U kúuchil kanan kaaje’ tu ya’alaje’ yanchaj u ma’achal maanal ti’ 400 u túul máak ti’ u noj kaajilo’, yéetel yanchaj uláak’ 133 úuch loob ti’ob, 23 ti’ le je’elo’obo’, aj kanan kaajo’ob.

Christophe Castaner, máax beetik u ministroil Interiore’, ma’ xan tu tselaj u páajtalil u je’ets’el lu’um beey estado de excepción. “Tuláakal ba’ax utsil ken úuchuke’. Mina’an x mukul tuukulo’ob. Yaan in wóol ti’al u wilik tuláakal ba’al je’el u yúuchule’”, beey tu ya’alaj ti’ u kúuchil cha’an BFMTV.

Estado de excepción yáax jts’a’ab tu yóok’olal islamita x wo’okinil yanchaj tu lu’umil Franciae’, xu’ulsa’ab tu ts’o’okbal u ja’abil 2017.

Ka’alikil Macrone’, tu xíimbaltaj Arco de Triunfo ti’al u yilik bix úuchik u p’a’atal ba’al úuchik u beeta’al k’aasil ba’al, tumen máako’obe’ tu t’abajo’ob k’áak’ ti’ kis buuts’o’ob, tu beeto’ob u téejel aparadores, tu bonajo’ob u táan kúuchilo’ob, tu jóok’so’ob ba’al ti’ kúuchilo’ob koonol yéetel tu aktáantajo’ob aj kanan kaajo’ob. Le beetike’ lik’ul u ja’abil 2005, ti’ líik’saj t’aan ku beeta’al yéetel ku yantal u xo’okinile’, ts’o’ok u yantal u káajal u je’ets’kúunsalo’ob yéetel u yáantajil gas lacrimógeno, u muuk’il u ts’oon ja’, k’a’al bejo’ob yéetel jayp’éel u kúuchil Metro.

Macrone’ k’ey t’anta’ab tumen jumúuch’ máak ku líik’sik u t’aano’ob yéetel u búukintmajo’ob chalecos amarillos.

Jala’ache’, táant u suut ti’ u múuch’tambalil G-20 beeta’ab Argentina, láak’inta’ab tumen Castaner tak tu’ux úuch x wo’okinil ba’al yéetel jan je’el tu’ux yaan kúuchil tu’ux muka’an soldado desconocido, tu yáanalil Arco del Triunfo, p’aatal ti’ jump’éel u ti’itsil u noj bejil Campos Elíseos, tumen joronts’íibtab yéetel u xookil: Bíin loots’nak chalecos amarillos.

Ti’ jump’éel kóom cha’an k’i’itbesa’ab ti’ redes socialese’, ila’ab bix máako’ob u pixmaj u yiicho’obe’ táan u k’askúuntiko’ob ba’al ti’ jump’éel ti’ le kúuchil jach k’ajóolta’an ti’ u lu’umil París.

Ts’o’ok u náakal óoxp’éel fin de semana ma’ tu xóot’ol u beeta’al x wo’okinil ba’al tumen chalecos amarillos, leti’obe’ táan u líik’siko’ob t’aan tumen ma’ uts u yilko’ob u na’aksal u tojol combustibles. Beey úuchik u ts’a’abal u k’aaba’ob tu yóok’olal le nook’ ku k’a’abéetkunsa’al le ken úuchuk wa ba’ax loobilajil yéetel kis buuts’.

Múuch’il máako’ob táakano’ob ti’ le péekjsajila’, nojoch yéetel ma’ sáasil yanik máaxo’obi’, ba’ale’ ojéela’an ma’ táakmuk’ta’an tumen mix jump’éel múuch’kabil wa sindicato.

U muuk’il u k’uuxile’ ti’ yaan tumen ma’ ki’imak u yóolo’ob yéetel k’eexilo’ob táan u beeta’al tumen frances jala’achil -tu’ux na’aksa’an u tojol combustibles-, tumen tukulta’ane’ náach ku máan ti’ u jaajil kuxtal kaaj.