U kúuchil Grand Palaise' ku wulabtik u jáalk'ab meyajil j catalánil Joan Miró

Ts'íib yéetel oochel: Afp
K'iintsil

París, Francia
Viernes 4 ti' enero, 2019

“Miróe’ ma’atáan u kaxtik u ja’ak’’sik u yóol yaanal máak, u k’áat ka ja’ak’ak u yóol leti’”. Beey tuukul yanchaj ti’ juntúul k’a’anan j its’atil máak yanchaj siglo XX ti’al ka páatak u beetik meyaj x ma’ k’aaxili’, beey u chikpajal ti’ jump’éel e’esajil yaan tu noj lu’umil París.

Tu boonilo’obe’, séeba’an u yila’al u jach utsil bix u meyajtik u jejeláasil boono’ob yéetel u muuk’il wooj, le beetike’, ichil u meyaje’ ku chikpajal u yóol juntúul máak ku tuukul yéetel ku jach ilik ba’ax ku beetik, ma’ jach séeba’an u janjan beetik jump’éel meyaj, je’el bix u beetik u yéet kaajal Pablo Picasso, tumen ku xantal wa jayp’éel winalo’ob ti’al ka páatak u ts’o’oksik jump’éel u boonil.

Ichil tuláakal le 2 mil meyajo’ob beeta’ab tumen Joan Miró (1893-1983) xáanchaj 70 ja’abo’ob, ts’o’okole’ kex 150 ti’ le je’elo’obo’ yaan u ye’esalo’ob tu kúuchil Grand Palais. Ti’al le je’elo’ yanchaj u máan 44 ja’abo’ob, tumen ka tu ts’ook beeta’aje’catalán j its’ate’ láayli’ kuxa’an.

“Miróe’ ku ya’alik ka’ache’, ti’al ka páatak u boone’ chéen k’a’abéet ti’ boon yéetel u juul sáasil”,beey úuchik u ya’alal tumen , Jean-Louis Prat, máax jo’olbesik ka’ach Fundación Maeght tu’ux ku ye’esa’al moderno yéetel contemporáneo its’at, máax jach naats’ yanik ka’ach ti’ j boon.

‘‘U kíinsa’al boon’’

U yáax fauvistas meyajo’obe’ jach náach p’aatal ti’ ba’ax ku chikpajal ti’ jump’éel náay, tumen le je’elo’ chéen ja’alil ka máan k’iin táan u meyaje’, páatchaj u beetik, beey u ya’alik ka’ach Miró, “ku kíinsik boonil”.

La masía (1921-1922), tu káajs u bonik tu catalán kaajil Mont-roig, ba’ale’ París tu ts’o’oksaj, le je’elo’ jump’éel u ye’esajil yaabilaj yanchaj ti’ tu yóok’olal u kaajal. J ma’an ti’ tumen Ernest Hemingway, p’el úuchik u much’ik u taak’in, tu tojoltaj 5 mil francos.

Miróe’ ma’ xáanchaj ka káaj u k’exik u yóol u meyaj, ti’ yaan ka’ach tu kúuchil u meyaj yaan París: ba’alche’ob yéetel u woojil fantástico ba’a’alo’obe’ kuxlajo’ob ti’ El carnaval de Arlequín (1924-1925), jump’éel meyaj tu beetaj u náats’al ti’ surrealistas jo’olbesa’ano’ob tumen André Breton.

‘‘Bretone’ jach ku biinsikubáaj tu beel yéetel Miró, ba’ale’ leti’e’ u k’áat u tselubáaj ti’ u t’aan, tu yóotaj meyaj je’el bix u tukultik leti’ unaj u beetik”, ku tsolik Prat.

“Ts’o’okole’ mix jump’éel boonil ku jach chikbesik boon tu beetaj táanil, beyxan tu páaykunsajubáaj ti’ academicismo. Tu patjo’oltaj jump’éel k’aay tuukul t’aan”, beey tu ya’ala Jean-Louis Prat.

Kex tumen tu meyaj chika’an u yóol j boone’, Miróe’ ma’ jumpáay yanchaj ti’ talamilo’ob ku máan te’e k’inako’obe’, j p’a’at tumen Guerra Civil ti’ u lu’umil España yéetel tume Segunda Guerra Mundial. Jak’be’en ba’alo’ob ku chikpajal ti’ u boonil Caracol, mujer, flor, estrella (1934), meyaj ku ye’esa’al tu aktáan u boonil Guernica beeta’an tumen Picasso, tu kúuchil Museo Reina Sofía ti’ u noj kaajil Madrid.

E’esajile’ yaan u páajtal u cha’anta’al tak tu k’iinil 4 ti’ febrero, ti’ le ja’ab yaniko’ona’.